Workshop 1 · Digilab Dag van de Toekomst · 18 juni 2026
Vertrouwen organiseren
Elke digitale handeling namens een onderneming doorloopt vijf stappen. De puzzel zit in het midden: wat iemand mag namens de onderneming, waarop dat berust, en hoe je dat kunt bewijzen — daar is nog een oplossing voor nodig.
Het bevoegdhedenmodel
-
Actor Natuurlijke persoon
-
Bevoegdheid x Wat mag deze persoon?
-
Grondslag y Waarop berust dat?
-
Handeling z Wat wordt gedaan?
-
Onderneming Gebondene + verantwoordelijke
Systeemvereiste per stap
Wie iemand is, is iets anders dan wat die persoon namens een onderneming mag. Een systeem dat ondernemers centraal stelt, moet beide weten — en ze niet door elkaar halen. Bevoegdheden moeten fijnmazig, overdraagbaar en aantoonbaar zijn: afgestemd op taken en rollen, niet op personen.
Casus — doorloop het model
Een werknemer meldt zich ziek. De werkgever moet op grond van de Wet verbetering poortwachter een re-integratiedossier opbouwen. Meerdere rollen zijn betrokken: directeur, HR-medewerker/casemanager, leidinggevende, bedrijfsarts. Wie mag welke gegevens inzien — en wat als de casemanager uit dienst gaat?
- Actor HR-medewerker / casemanager Of: directeur, leidinggevende, bedrijfsarts — elk met andere bevoegdheid
- Bevoegdheid Rolafhankelijk, fijnmazig Casemanager: alleen strikt noodzakelijke gegevens. Directeur: géén medische gegevens
- Grondslag AVG + AP-beleidsregels BWBR0037896 Wet verbetering poortwachter; medisch beroepsgeheim bedrijfsarts
- Handeling Inzien dossier, 42e-weekmelding UWV Inzage (beperkt) vs. indienen bij UWV vereisen verschillende bevoegdheden
- Gebondene Werkgever / onderneming Verantwoordelijke bij foutieve inzage: AP handhaaft met boetes tot €20M of 4% omzet
Btw-aangifte, vennootschapsbelasting en loonheffingen moeten digitaal worden ingediend namens een rechtspersoon. Wie mag dit doen: de ondernemer zelf, een interne medewerker, of een externe boekhouder? En hoe regel je dat iemand alleen btw-aangifte mag voorbereiden, maar geen loonheffingen mag inzien?
- Actor Interne medewerker of externe boekhouder Twee routes: interne medewerker of externe fiscaal intermediair — elk met andere juridische grondslag en andere bevoegdheidsverlening
- Bevoegdheid Fijnmazig per dienst — maar per koker apart Btw wél, loonheffingen niet kán al bij de Belastingdienst (aparte diensten). Wat ontbreekt is een gedeelde, herbruikbare laag over organisaties heen
- Grondslag AWR + Hoge Raad dec. 2022 ECLI:NL:HR:2022:1787 bevestigde wettelijke grondslag voor digitale indiening na eerdere rechtbankuitspraak die die ontkende
- Handeling Aangifte indienen, berichten ontvangen (SBA) Aangifte indienen en berichten ontvangen zijn twee verschillende handelingen — met verschillende bevoegdheden en grondslagen
- Gebondene Rechtspersoon Bij wisseling van intermediair moet de bevoegdheidsverlening volledig opnieuw worden geregeld — dat is regeldruk die eenvoudiger moet kunnen
Een collectief van bedrijven voert samen een innovatieproject uit en vraagt een subsidie aan bij RVO. Het collectief machtigt samen een externe adviseur (intermediair) om in te dienen. Later kan het collectief die machtiging intrekken en bijvoorbeeld een eigen penvoerder aanwijzen — dan moet de overheid weten welk collectief eronder hangt en moet de wisseling meteen doorwerken.
- Actor Het collectief van bedrijven Machtigt samen een gemachtigde — eerst een externe adviseur (op lastgeving), later eventueel een penvoerder uit eigen kring
- Bevoegdheid Gezamenlijke, intrekbare machtiging Het collectief machtigt direct en plat; in te trekken en over te dragen — vandaag nog per deelnemer op papier
- Grondslag Kaderbesluit EZK/LNV-subsidies Het collectief geeft de opdracht; de adviseur handelt op lastgeving. RVO moet weten welke bedrijven het collectief vormen
- Handeling Indienen, informeren, verantwoorden Verschillende handelingen; bij wisseling van de gemachtigde moeten toegang en informatie meebewegen
- Gebondene Elk bedrijf in het collectief De gemachtigde handelt namens hen maar is zelf geen partij; bij ontslag vervalt zijn bevoegdheid en informatie
Scripts — doorloop met persona's
Dezelfde drie casussen, nu als doorloopbaar scenario met personen — geschreven om voor te lezen. We tonen hoe het idealiter voor de gebruiker werkt en laten een gewone levensgebeurtenis (iemand vertrekt, een instantie belt, een deadline nadert) soepel opvangen. Daarna valt steeds dezelfde vraag aan de zaal.
De overheid wil het ideaal honoreren — de aangifte aannemen, de juiste persoon bereiken, de ketting vertrouwen. De vraag is niet óf, maar hoe je het zó organiseert dat het vertrouwd kan worden. Sluit elke casus af met de wederkerige vraag: wat organiseren wij als overheid, wat ligt bij het bedrijf, en hoe komt dat samen?
Het dossier dat meebeweegt met de machtiging
Van Dijk Installatietechniek BV, een installatiebedrijf met 38 medewerkers. Monteur Joost valt langdurig uit; de re-integratie onder de Wet verbetering poortwachter loopt twee jaar.
De cast
Joost
Monteur, langdurig ziek — de werknemer om wie het draaitZijn eigen dossier inzien en zelf bepalen wat hij met het bedrijf deelt
Gedwongen worden zijn diagnose met de werkgever te delen
Hannah van Dijk
Directeur-eigenaar (DGA), tekenbevoegd, beheert eHerkenningDe toegang voor de verzuimbegeleider regelen; alleen weten wat de bedrijfsarts deelt (kan Joost werken, voor hoelang)
De medische inhoud van het dossier inzien
Mariam
HR / casemanager, werkt in opdracht van de bedrijfsartsDe voor verzuimbegeleiding strikt noodzakelijke gegevens; meldingen bij UWV doen
Meer vastleggen dan strikt noodzakelijk
dr. Peters
Bedrijfsarts (extern)Alles wat medisch is — onder beroepsgeheim
Medische details delen met de werkgever
Tom
Nieuwe HR-medewerker (komt later in beeld)— (nog niets: heeft nog geen bevoegdheid)
—
Wat ze willen
Joost goed begeleiden en aantoonbaar voldoen aan de poortwachter-verplichtingen — het bedrijf moet documenteren wat het deed — en de medewerker regie geven over zijn eigen gegevens.
Het script
Het dossier loopt — bij het bedrijf
Mariam begeleidt Joost; het bedrijf houdt het re-integratiedossier zelf bij — UWV weet hier nog niets van. Het bedrijf wil dit fijnmazig regelen: de machtiging "verzuimbegeleider van dit dossier" zou aan de taak moeten hangen, niet aan Mariam als persoon — en Joost wil zelf bepalen wat met het bedrijf gedeeld wordt.
Dr. Peters voert het medische deel, onder beroepsgeheim.
Wat de directeur wél en niet weet
Hannah moet plannen — een tijdelijke kracht? Ze krijgt alleen wat de bedrijfsarts deelt: kan Joost werken, voor hoelang? Het medische ziet ze niet.
UWV is in deze fase nog niet in beeld — dat begint pas bij de 42e-weekmelding.
De eerste keer dat UWV iets ziet (week 42)
Rond week 42 doet Mariam de verplichte 42e-weekmelding bij UWV — zij is daarvoor gemachtigd. Dat is het eerste dat UWV van Joosts verzuim weet.
En dan gebeurt er iets — de machtiging verhuist
Rond week 52 staat de eerstejaarsevaluatie op de agenda: werkgever en werknemer vullen die sámen in en passen zo nodig het plan van aanpak aan. Maar Mariam, die de 42e-weekmelding deed, is uit dienst. Het bedrijf wil dat Tom dit snel kan overnemen: dat hij de juiste machtiging krijgt en de evaluatie samen met Joost invult.
Geen gat, geen stilstand.
De WIA-aanvraag — de directeur weer aan zet
Na bijna twee jaar vraagt Joost de WIA aan bij UWV. Het bedrijf levert het re-integratieverslag en UWV toetst of er genoeg is gedaan — bij te weinig inspanning volgt een loonsanctie. Juist vanwege dat risico geeft de directeur (Hannah) zelf akkoord op het re-integratieverslag: zij is weer aan zet, niet als inhoudelijk begeleider maar als verantwoordelijke. Het bedrijf wil dat de machtigingen die verschuiving volgen — de begeleider rondt af, de directeur tekent het formele stuk.
Na twee jaar toetst UWV — op basis van de documentatie van het bedrijf — of er genoeg is gedaan. En straks kan Joost zelf zijn dossier online inzien. Waar bouw je het vertrouwen op dat de júiste persoon namens het bedrijf heeft gehandeld, en dat Joost alleen ziet en deelt wat hij wil?
① De machtiging, niet de persoon — waaruit blijkt dat Tom de machtiging nú heeft en de melding en documentatie mag verzorgen, wie heeft die toegekend, en beweegt ze mee als Mariam vertrekt — zonder gat?
② Fijnmazig i.p.v. grofmazig — toegang tot het UWV-portaal geeft nu zicht op álle werknemers onder het loonheffingennummer. Hoe bouw je toegang die alleen dít dossier en déze taak omvat?
③ Regie bij de medewerker — Joost bepaalt zelf wat hij deelt en kan zijn dossier inzien. Hoe leg je die regie en die grens zó vast dat ze meebewegen en aantoonbaar zijn?
Overkoepelend: wat organiseren wij als overheid, wat ligt bij het bedrijf, en hoe komt dat samen?
Doorloop langs het model
Facet: medewerker-regie + fijnmazig (taak/dossier) i.p.v. de grove org-brede toegang van nu. UWV is geen dossierhouder: het bedrijf en de bedrijfsarts houden het dossier bij; UWV weet niets vóór de 42e-weekmelding en toetst pas na twee jaar (spoor 1 intern / spoor 2 extern) of het bedrijf genoeg deed — bij tekortschieten loondoorbetaling. Toegang tot het UWV-portaal loopt via de dienst Re-integratie op organisatieniveau (RSIN + loonheffingennummer — alle BSN's onder dat nummer), niet per persoon of dossier. Online inzage door de medewerker in zijn eigen dossier is toekomst (voorzien live volgend jaar). Houd het op het toekomstige stelsel, niet op de tooling.
De aangifte die vanzelf bij de juiste persoon komt
Florès Webshop BV, een e-commercebedrijf met 6 medewerkers. Btw, loonheffingen en vennootschapsbelasting moeten digitaal worden ingediend namens de BV.
De cast
Karin
Directeur, tekenbevoegdAlles namens de BV
—
Bilal
Administratief medewerker (intern)Btw voorbereiden en indienen
De loonheffingen / salarisgegevens van zijn collega's inzien
Administratiekantoor Greve
Externe boekhouderVpB en jaarrekening, via ketenmachtiging
—
Daan
Nieuwe directeur (komt later in beeld)Na Karins vertrek: de machtigingen beheren en aanpassen namens de BV
—
Wat ze willen
Karin wil het niet meer allemaal zelf doen: de btw bij Bilal, de VpB bij Greve, en de loonheffingen houdt ze zelf — daarin zitten de salarissen van het hele team.
Het script
Karin wil het in één keer regelen
Karin wil in één keer vastleggen wie wat mag namens Florès: Bilal de btw, Greve de vennootschapsbelasting, de loonheffingen houdt ze zelf.
Karin wil dat elke organisatie dit weet
Karin wil dat elke overheidsorganisatie weet wie wat mag — zodat btw-vragen rechtstreeks naar Bilal gaan, VpB-post naar Greve en de rest naar haar, zónder dat zij de doorgeefluik is.
En dan gebeurt er iets — Karin vertrekt
Karin neemt ontslag als directeur; Daan wordt de nieuwe directeur. Daan wil dat de afspraken over wie wat mag gewoon blijven staan — niet aan Karin als persoon gebonden.
En dan stopt ook Greve
Greve stopt ermee. Daan wil de machtigingen eenvoudig kunnen aanpassen: Greve eruit, een nieuw kantoor erin — en dat het overal meteen geldt.
De overheid moet straks een btw-aangifte van Bilal aannemen — zonder Karin te bellen, zonder papiertje. Bilal zegt het, en het klopt. Waar bouw je dat vertrouwen op?
① Het bewijs zelf — waaraan zie je dat Bilal dit écht mag namens Florès? Wie legde het vast, en geldt het nú nog?
② Wat voor bevoegdheid — Greve is extern, in opdracht (lastgeving), niet zelfstandig (volmacht). Moet je dat verschil kunnen zien? En als de aangifte niet klopt: wie is verantwoordelijk?
③ Intrekken — Karin stapt over en trekt Greve's bevoegdheid in. Hoe weet elke organisatie dat meteen? Wie draagt het risico als iemand handelt op een bevoegdheid die net verviel?
Overkoepelend: wat organiseren wij als overheid, wat ligt bij het bedrijf, en hoe komt dat samen?
Doorloop langs het model
Facet: herkomst & geldigheid + aard van de bevoegdheid. Rugdekking (alleen als iemand vraagt "kan dat?"): fijnmazig machtigen per dienst kán al bij de Belastingdienst — gebruik dat als bewijs dat het kan, niet als kritiek. Niet poneren dat fijnmazig machtigen onmogelijk is. Lastgeving (art. 7:414 BW) ≠ volmacht (art. 3:60 BW); mandaat (Awb) is hier niet aan de orde.
De samenwerking die van gemachtigde wisselt
Een collectief van drie bedrijven doet samen een innovatieproject en vraagt daarvoor een subsidie aan bij RVO. Het collectief machtigt samen één externe adviseur (intermediair) om de aanvraag in te dienen.
De cast
Sander · GreenFlow BV
Bedrijf in het collectief (later penvoerder)Meebeslissen in het collectief; later namens het collectief richting RVO
In z'n eentje de andere bedrijven binden
Wei · Polar Components BV
Bedrijf in het collectiefEigen werkpakket en kosten; meebeslissen wie het collectief machtigt
Zelf met RVO communiceren zolang dat bij de gemachtigde ligt
Ahmed · MetaalbouwZuid BV
Bedrijf in het collectiefEigen werkpakket en kosten
Idem
Lotte · Bureau Subsidiekracht
Externe adviseur (intermediair), door het collectief gemachtigdDe aanvraag opstellen en indienen namens het collectief; aanspreekpunt zolang de machtiging geldt
Handelen nadat het collectief de machtiging intrekt
Wat ze willen
Samen op tijd indienen en straks netjes verantwoorden — met een afspraak over wie namens het collectief mag handelen die ze ook kunnen wijzigen.
Het script
Het collectief machtigt een adviseur
Het collectief wil samen, direct, één externe adviseur (Lotte) machtigen om de subsidie namens hen in te dienen.
Plat — geen tussenlaag, geen machtiging op een machtiging.
Indienen — en iedereen weet ervan
Lotte dient in. Het hele collectief kan het dossier inzien en wordt over de voortgang geïnformeerd.
Maar niet álles: gevoelige gegevens uit de aanvraag, zoals een bankrekeningnummer, zijn niet voor iedereen zichtbaar.
En dan gebeurt er iets
Na een jaar besluit het collectief de samenwerking met Lotte te beëindigen. Het collectief trekt de machtiging in. Vanaf dat moment mag Lotte niets meer — en stopt haar informatie over het dossier.
Het collectief wijst een penvoerder aan
In plaats van een externe adviseur benoemt het collectief nu één van de eigen bedrijven (GreenFlow) als penvoerder. Het collectief wil die ene nieuwe bevoegdheid kunnen afgeven, waarna alle bedrijven geïnformeerd blijven — de vertrokken adviseur niet meer.
En dan gaat het mis — het collectief valt uit elkaar
Het consortium krijgt ruzie; het penvoerende bedrijf stapt op. De overige bedrijven trekken hun machtiging in — en de subsidie wordt gepauzeerd tot er duidelijkheid is.
Het collectief wil dat het terugtrekken meteen overal doorwerkt — zodat niemand nog namens het collectief handelt.
RVO krijgt een aanvraag van een adviseur namens een collectief — en die gemachtigde wisselt onderweg. Waar bouw je het vertrouwen op dat dit klopt?
① Het mandaat van het collectief — hoe zie je dat álle leden samen deze adviseur hebben gemachtigd (plat, niet de één via de ander), en welk groepje hangt eronder?
② Intrekken en wisselen — het collectief ontslaat de adviseur en wijst een penvoerder aan. Hoe weet RVO dat meteen, stopt de oude toegang direct, en blijft de rest geldig zonder dat alles opnieuw moet?
③ Wie krijgt wat te zien — RVO informeert alle leden (en de gemachtigde zolang die er is). Hoe houd je bij wie op welk moment in het dossier mag, als de samenstelling verandert?
Overkoepelend: wat organiseren wij als overheid, wat ligt bij het collectief, en hoe komt dat samen?
Doorloop langs het model
Facet: collectieve machtiging + intrekken/wisselen van de gemachtigde + wie-ziet-wat. Conform RVO: er is niet per se vooraf een penvoerder — een collectief kan direct een externe intermediair machtigen die indient; bij beëindiging trekt het collectief de machtiging in en wijst het een penvoerder aan. Het collectief machtigt plat — vermijd "machtiging op een machtiging". RVO moet weten welk collectief (welke bedrijven) onder de gemachtigde hangt. Houd het op de toekomstige, verifieerbare en intrekbare machtiging — niet op de papieren formulieren.
Juridisch kader
De grondslag voor bevoegdheid verschilt per situatie. Elk figuur stelt andere eisen aan wat een systeem of overheidsorganisatie mag accepteren als bewijs. Klik een figuur open voor de wettelijke basis.
Burgerlijk Wetboek — vertegenwoordiging onderneming
- Het bestuur vertegenwoordigt de rechtspersoon krachtens de wet. Rechtshandelingen van het bestuur binden de vennootschap rechtstreeks.
- Bevoegdheid vloeit voort uit de wet en de statuten — geen aanvullende machtiging vereist.
- Relevant voor casus 3 (RVO): de penvoerder heeft statutaire bevoegdheid maar die geldt niet automatisch richting de andere consortiumleden.
- Door de onderneming verleende machtiging aan een ander om namens haar rechtshandelingen te verrichten. Rechtsgevolgen komen bij de onderneming terecht.
- Volmacht geeft bevoegdheid zonder verplichting — het onderscheid met lastgeving is cruciaal voor systemen.
- Wordt vaak schriftelijk vastgelegd; bij digitale systemen is registratie en aantoonbaarheid de kern van de puzzel.
- Relevant voor casus 1 (UWV): de casemanager handelt op basis van een afgebakende volmacht — een systeem dat ondernemers centraal stelt moet die afbakening kunnen registreren en aantonen.
- Ook zonder geldige volmacht kan een onderneming gebonden raken als een derde redelijkerwijs mocht vertrouwen dat de vertegenwoordiger bevoegd was.
- Bescherming van gerechtvaardigd vertrouwen van derden.
- Systeemrisico: als een systeem geen geldige grondslag vereist, kan schijn van bevoegdheid de enige feitelijke grondslag worden. Dat is juridisch kwetsbaar voor alle betrokken partijen.
- Overeenkomst waarbij de lasthebber zich verbindt om voor rekening van de lastgever een specifieke rechtshandeling te verrichten.
- Lastgeving schept een verplichting maar geeft niet automatisch vertegenwoordigingsbevoegdheid — het verschil met volmacht is essentieel.
- Komt voor wanneer een makelaar, boekhouder, adviseur of andere tussenpersoon namens een onderneming optreedt.
- Relevant voor casus 2 (Belastingdienst): de externe boekhouder handelt op basis van lastgeving — maar zijn feitelijke toegang (inloggegevens) suggereert volmacht. Systemen maken dit onderscheid niet.
- Het op redelijke grond en bewust behartigen van de belangen van een ander zonder daartoe bevoegd of verplicht te zijn.
- Ontstaat bij het ontbreken van een opdracht, bevoegdheid of overeenkomst — de noodoplossing van het recht.
- Systeemrelevantie: als geen machtiging is geregeld en iemand toch moet handelen om schade te voorkomen, is zaakwaarneming de enige juridische grondslag. Systemen kunnen dit niet registreren of aantonen.
Faillissementswet — bijzondere situaties
- Curator wordt door de rechtbank aangewezen bij faillietverklaring.
- De gefailleerde blijft handelingsbevoegd maar verliest van rechtswege de beschikking en het beheer over het vermogen — dat gaat naar de curator.
- Systeemvraag: hoe wissel je digitale toegang en beheer over aan de curator zonder dat de audittrail breekt of informatie verloren gaat?
- Uitstel van betaling voor organisaties met tijdelijke financiële problemen — ter voorkoming van faillissement.
- Schuldenaar blijft het dagelijks bestuur voeren samen met de bewindvoerder. Voor belangrijke beslissingen is medewerking of machtiging van de bewindvoerder vereist.
- Praktisch knelpunt: bewindvoerders kunnen digitaal nog niet op dezelfde manier worden geregistreerd en herkend als andere vertegenwoordigers. Wat in de papieren wereld juridisch geregeld is, werkt digitaal nog niet.
Algemene wet bestuursrecht — publiekrechtelijk
- Bevoegdheid om in naam van een bestuursorgaan besluiten te nemen. Geen afzonderlijke wettelijke grondslag vereist.
- Publiekrechtelijk figuur — niet van toepassing op private ondernemingen. De term "mandaat" wordt in de praktijk ook gebruikt voor privaatrechtelijke volmacht; dat zijn juridisch verschillende figuren.
- Relevant voor de mensen in deze zaal: jullie organisaties werken met mandaat (Awb-figuur), terwijl ondernemers met volmacht (BW-figuur) werken. Die grens loopt dwars door de systemen.
Europees recht — rechtstreeks werkend
- eIDAS 2.0 is een EU-verordening — rechtstreeks werkend in alle lidstaten, zonder implementatiewet. In werking getreden op 20 mei 2024; lidstaten moeten uiterlijk eind 2026 een EU Digital Identity Wallet aanbieden.
- Bevoegdheidsverlening als gekwalificeerde vertrouwensdienst. Het uitgeven van elektronische attesten van attributen — waaronder volmachten en vertegenwoordigingsbevoegdheden — is aangemerkt als gekwalificeerde vertrouwensdienst (QTSP). Attesten van een erkende QTSP hebben juridisch bindende bewijskracht en moeten grensoverschrijdend worden erkend.
- Bijlage VI — verplichting voor authentieke bronnen. Publieke authentieke bronnen zijn verplicht mee te werken aan de verificatie van bevoegdheden wanneer een QTSP daarom verzoekt namens een wallet-gebruiker. Dit is geen implementatiekeuze maar een wettelijke plicht die rechtstreeks geldt voor organisaties als KVK, RVO, Belastingdienst en BZK — de organisaties die vandaag in de zaal zitten.
- De spanning met de ARF. De Architecture and Reference Framework (ARF) stelt de uitwerking van representation en delegation expliciet uit naar toekomstige versies. De Bijlage VI-verplichting staat er echter al wél in als werkend recht. Dat is precies de spanning die deze workshop zichtbaar wil maken: het recht loopt voor op de technische implementatie.
- Relatie tot BW-figuren. Een QTSP-attest over vertegenwoordigingsbevoegdheid vervangt geen civielrechtelijke volmacht — het maakt die bevoegdheid digitaal aantoonbaar. De grondslag blijft het BW; de aantoonbaarheid wordt geregeld via eIDAS.
Bijlage VI eIDAS 2.0 — al werkend recht Publieke authentieke bronnen zijn nu al verplicht mee te werken aan verificatie op verzoek van een QTSP. De technische uitwerking van representation en delegation is uitgesteld in de ARF — maar de juridische verplichting geldt al. Dat is de opgave voor KVK, RVO, Belastingdienst en BZK: hoe voldoe je aan een verplichting waarvan de technische standaard nog in ontwikkeling is? Pilot WE BUILD (EZ, KVK, Bolagsverket) test tekenbevoegdheid, volmacht en UBO-verklaringen. Verplichte acceptatie door publieke instanties voorzien voor 2027.